N.V. Teulings’ Koninklijke Drukkerijen en Uitgevers Maatschappij (Cebema)

In 1884 richt Coenraad Nicolaas Teulings (geboortedatum onbekend, overleden op 28 juli 1902) in ‘s-Hertogenbosch aan de Hinthamerstraat 182 een klein drukkersbedrijf – C.N. Teulings Drukkerij, later N.V. Teulings’ Koninklijke Drukkerijen – op. Hier is o.a. de voorloper van het Brabants Dagblad gesticht. Door ook een binderij aan het bedrijf toe te voegen breidde de zaak door daaruit voortvloeiende goed lopende uitgevers- en distributie-activiteiten snel uit. In 1914 verhuisde de drukkerij naar het Emmaplein. Tegen het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog was de drukkerij, die door succesvolle generaties Teulings werd geleid, een nationaal opererend uitgeversbedrijf geworden. Het concern kreeg na verloop van tijd de naam Cebema (Centrale Beleggings Maatschappij).

Coenraad Teulings en zijn echtgenote Mieke van Roosmalen kregen rond het midden van de 19 e eeuw een zoontje, dat slechts 18 dagen leefde. Er zouden nog zes kinderen volgen, de oudste hiervan was Gérard Teulings (1855-1916). Gérard bekwaamde zich op de Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen in het tekenen. Na deze opleiding deed hij enkele jaren ervaring op in Parijs, waar hij zowel de tekenaar en lithograaf Gustave Doré als de karikaturist Honoré Daumier leerde kennen. Eind 1879 vertrok Gérard naar Brussel, waar hij ging samenwerken met de Bossche drukker en uitgever Henri Bogaerts. Zijn uitgeefactiviteiten strekten zich tot ver buiten Den Bosch uit. Sinds 1867 gaf Bogaerts in Den Bosch onder meer De Katholieke Illustratie uit, in Brussel was hij sinds 1870 eigenaar van het weekblad l’Illustration Européenne. Bogaerts en Teulings zetten er samen Le Rieur Illustré op, een nieuw humoristisch blad, waarvoor Gérard Teulings onder de schuilnaam Chuz de meeste illustraties verzorgde. De gezamenlijke uitgave beleefde slechts één jaargang, omdat Gérard in 1881 huiswaarts keerde, waar zijn leven een nieuwe wending nam.

Gérard Teulings, courantier, schrijver en tekenaar (foto: Stadsarchief ‘s Hertogenbosch)

Provinciale Noordbrabantsche en ‘s-Hertogenbossche Courant In het voorjaar van 1881 ging hij aan de slag bij de Provinciale Noordbrabantsche en ‘s-Hertogenbossche Courant , die zijn vader in het najaar van 1880 had overgenomen van Carel Arkesteyn. De Provinciale was in 1771 opgericht door de Bossche drukkers en boekhandelaren Cristian August Vieweg en Lambert-Jan Bresser. Hoewel door katholieken gemaakt, was de krant niet specifiek katholiek. Bij de overname door Coenraad Teulings telde de krant meer dan drieduizend lezers. Vanaf zijn aantreden bij de Provinciale, die was gevestigd in de Kerkstraat, drukte Gérard Teulings zijn stempel op de krant. Ook in de techniek investeerde hij het nodige. In 1894 deed de rotatiepers haar intrede, kwam er een nieuwe stereotypie-inrichting en werd er een gloednieuwe zetterij in gebruik genomen. Dankzij al deze inspanningen rendeerde de Provinciale in toenemende mate. De katholieke concurrentie vermocht weinig tegen de Provinciale. De in 1829 opgerichte katholieke Noord-Brabanter kreeg er in 1982 met het Noord-Brabantsch Dagblad een belager bij, maar ze moesten op 1 maart 1895 al fuseren tot de Noordbrabanter-Noordbrabantsch Dagblad. Dat deze combinatie in 1910 moest samengaan met het in 1869 opgerichte Huisgezin, onderstreepte het succes van de koers die Gérard Teulings met de Provinciale voer. Gérard die sinds 1 oktober 1884 medevennoot was van zijn vader bij de firma Arkesteyn en er alle vrijheid kreeg, nam daar op 1 juli 1897 officieel de leiding over van zijn vader. Deze bleef commanditair vennoot. Pas bij de dood van zijn vader op 28 juli 1902 werd Gérard Teulings volledig eigenaar van de firma Arkesteyn, en daarmee van de Provinciale. Omdat hij het wat rustiger aan wilde doen, werd zijn toekomstig schoonzoon mr. Jos van Roosmalen in de leiding opgenomen. Teulings heeft niet lang van zijn rust kunnen genieten, hij stierf op 11 oktober 1916, pas 61 jaar oud.

Overname Uitgeverij Malmberg
De oorsprong van de uitgeverij Malmberg ligt in 1885 toen Lodewijk Carel Gerard Malmberg, afkomstig uit Zweden, zich als boekhandelaar vestigde in Nijmegen en dit bedrijf al gauw combineerde met het uitgeven van boeken. Tot zijn dood in 1920 hield Malmberg de leiding over de zaak. Daarna vond overname plaats door Teulings’ Drukkerijen in ‘s-Hertogenbosch. Dit betekende een samenvoeging met Teulings Uitgevers Maatschappij, waarna in 1921 vestiging in Den Bosch volgde. De naam Malmberg bleef echter bestaan. Directeur van de Uitgeverij Malmberg werd Harry (Henricus Augustinus Josephus Maria) Teulings , die leefde van 1896 tot aan 1968.
Nog een loot aan de Teulings-stam was Frans (Franciscus Gerardus Cornelis Josephus Marie) Teulings . Geboren te ‘s-Hertogenbosch op 15 november 1891 en gestorven in Vught op 23 juni 1966. Zijn vader Christianus Theodorus Maria Teulings is op 9 september 1859 in ‘s-Hertogenbosch geboren en zou een broer van Gérard Teulings kunnen zijn. In de annalen staat in ieder geval vermeld dat het beroep van zijn grootvader van vaderskant boekdrukker is. Frans Teulings was secretaris van de Raad van Commissarissen van de firma C.N. Teulings’ Koninklijke Drukkerijen N.V. te ‘s-Hertogenbosch van 1918 tot 1920 en vervolgens directeur dag- en weekbladuitgaven firma C.N. Teulings’ Koninklijke Drukkerijen van 1920 tot 1938. In de periode 1929 -1957 was hij voor de R.K.S.P. en vanaf 22 december 1945 voor de K.V.P. lid van de Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, lid Eerste Kamer en vice-minister-president.

Eén van de vermoedelijk 180 exemplaren van de Gutenberg bijbel (1452 -1455)

Uitgeverij De Geïllustreerde Pers
In 1919 mocht de drukkerij van de gebroeders L.J.J.M. en C.J.J.M. Teulings in Den Bosch zich “Koninklijk”noemen. Naast de educatieve uitgeverij Malmberg waren inmiddels ook al twee drukkerijen overgenomen.

Uitgegeven werden o.a. het tijdschrift “De Beiaard” en het Noord-Brabantse dagblad “Het Huisgezin”. Maar de crisisjaren kwamen ook hard aan in de uitgeverswereld. In 1934 brak er een staking uit onder de bezorgers van De Spaarnestad over de uitbetaling van provisie. Colporteurs, controleurs en bezorgers richtten een vakbondje op dat er hard tegenaan ging. Na een wekenlange staking kwam het tot een definitieve breuk met de uitgever en gingen de verkopers samen met een Amsterdamse drukker zelf een blad exploiteren dat zij “Stad en Lande”noemden. Helaas brak er een tijdperk van uitzichtloze ellende aan. Men verhuisde van de ene drukkerij naar de andere en maakte steeds meer schulden. Uiteindelijk kwam de drukorder bij Teulings Grafische Bedrijven in Amsterdam terecht, die de zaak overnam van uitgeverij Strengholt. De heer Teulings richtte direct een nieuwe onderneming op, die bij de Kamer van Koophandel werd ingeschreven als “De Geïllustreerde Pers”, oprichtingsdatum 29 december 1936. De oplage van “Stad en Land” bedroeg toen zevenduizend exemplaren. Men werkte met verlies, totdat Leo Teulings in 1938 het in financiële en juridische moeilijkheden verkerende bedrijf, de Nederlandsche Diepdruk Inrichting in Deventer, kon overnemen. Daardoor kwam het Teulings-concern mede in het bezit van een vijftal regionale bladen, onder de hoofdtitel “De Week in Beeld”. Later werden die bladen met “Stad en Land” samengevoegd tot één uitgave. Er zette een groei in die onderbroken werd door de Tweede Wereldoorlog. In 1945 moest de Geïllustreerde Pers opnieuw beginnen. Zij verhuisde van de Pieter Pauwstraat en de Nieuwezijds Kolk in 1947 naar de Huidekoperstraat. Daarna rond 1960 van het Frederiksplein naar een nieuw gebouw aan de Stadhouderskade in Amsterdam. In de daarop volgende decennia waren de belangrijkste bladen Margriet, Revue, Donald Duck, Pep, Romance en Madeleine.

Madeleine winter 1946/ Romance nr. 47, 19 november 1960

Daarnaast gaf De Geïllustreerde Pers “populaire romans en ontspanningslectuur” uit “naast werken van letterkundige of van instructieve inhoud”. In de loop van de jaren zestig ging De Geïllustreerde Pers deel uitmaken van de Verenigde Nederlandse Uitgeversbedrijven (VNU) en sinds 2001 maakt Sanoma Uitgevers B.V. met ruim 80 publiekstijdschriften in Nederland deel uit van Sanoma Magazines, de internationale tijdschriftendivisie van het Finse mediaconcern Sanoma WSOY. Sanoma Magazines is met meer dan 300 tijdschriften in dertien landen een van de grootste publiekstijdschriftenuitgeverijen in Europa.

Nederlandsche Diepdruk Inrichting te Deventer

P.J. van de Griendt 1899 – 1966, grondlegger van de Nederlandsche Diepdruk Inrichting

Piet van de Griendt werd op 4 april 1899 als jongste zoon uit een zeer groot en welgesteld katholiek gezin in Rotterdam geboren. Vier zonen kozen voor het grafische vak. Hun geschiedenis speelt zich af in Drukkerij Spaarnestad in Haarlem en Brussel, de Noord Nederlandsche Uitgeversmaatschappij in Utrecht en de Rotogravure in Leiden. Bij laatstgenoemde plaatste Piet van de Griendt, inmiddels eigenaar van vijf regionale tijdschriften, in februari 1928 een drukorder. Eind 1929 ging Piet naarstig op zoek naar een voor hem geschikte lokatie, waar hij zijn eigen drukkerij kon vestigen. Hij was al eigenaar van tijdschriften, maar hij wilde ze nu ook zelf gaan drukken. De bouwlokatie werd gevonden in Deventer, een stuk opgespoten grond aan de Industrieweg. In korte tijd werd de bouw gerealiseerd en op 5 januari 1931 was het zover. Met 26 man personeel ging de eerste diepdrukkerij in Deventer van start, de N.V. Nederlandsche Diepdruk Inrichting. Op 31 januari 1931 werd de drukkerij officieel geopend.|

De eerste rotatiepers van de N.D.I. waarmee in 1931 werd begonnen, bestond uit 3 drukwerken en 1 variabel vouwapparaat. De pers werd in 1934 uitgebreid met nog een drukwerk en een vast vouwapparaat. Op deze pers werden de vijf geïllustreerde familiebladen van de Noord Nederlandsche Uitgevers Maatschappij gedrukt, met een totale oplage van rond de 120.000 exemplaren en een omvang van 16 pagina’s. De helft van de inhoud was voor alle vijf bladen gelijk, de andere 8 pagina’s werden gevuld met provinciale informatie.

Enkele tijdschriften die bij de Nederlandsche Diepdruk Inrichting werden gedrukt :
“Van Eigen Erf”, geïllustreerd familieweekblad voor Overijssel en Drenthe
“In Woord en Beeld” voor de provincies Utrecht, Gelderland en Groningen
“Fen Fryske Groun” voor Friesland
“De Week in Beeld”, familie-illustratie voor Nederland
De bijbladen “Elck wat Wils”, “Olijk en Vrolijk” en “Margriet”, dat later als zelfstandig weekblad werd uitgegeven
“Donald Duck”.

Reclameboekje “Wij komen!” van de Nederlandsche Diepdruk Inrichting uit 1935

Voor keuken en huiskamer, huishoudboek voor de Nederlandsche huisvrouw door Lenie Vierkens 1935/ N.V. Nederlandsche Diepdruk Inrichting Deventer. Deel I en deel II

Advertentie uit weekblad Margriet 26-01-1940

In het kort:
1931 Nieuwe drukkerij van Piet van de Griendt (NDI) in Deventer wordt op 31 januari geopend.
1937 Piet van de Griendt zoekt contact met de gebroeders Teulings uit Den Bosch (Teulings’ Koninklijke Drukkerijen en Geïllustreerde Pers) en biedt zijn vijf regionale tijdschriften en zijn aandelenpakket aan.
1964 Fusie tussen Spaarnestad en Teulings concern, hieruit ontstaat Verenigde Nederlandse Uitgevers (VNU).
1978 Alle verkoopinspanningen van de diverse VNUdrukkerijen worden ondergebracht in de verkooporganisatie Roto Smeets.
1993 Samengaan van Koninklijke de Boer Boekhoven met VNU Grafische Industrie leidt tot ontstaan van Roto Smeets de Boer.
1997 Op 1 juli verandert de naam Nederlandse Diepdruk Industrie in Roto Smeets Deventer.
Op de site http://www.rsdhistorischarchief.nl/ vindt u meer informatie over geschiedenis en drukwerk van de voormalige Nederlandsche Diepdruk Inrichting Deventer/huidige Roto Smeets Deventer.
Bronnen: www.thuisinbrabant.nl, biografieën, auteur Ruud van Breukelen; Boekenpost no. 19, 4e jaargang sept./okt. 1995; www.parlement.com, biografieën; www.iisg.nl, auteur Bouwe Hijma; Roto Smeets Deventer, 70 jaar Diepdruk in Deventer, auteur Willy Siemelink (met dank aan Anton en Gerard).