Biografie: Wijnand

Wijnand, F. (pseudoniem voor Wijnand Frederik Klerk, 14-05-1916/ 06-04-1977) werd in de ten zuiden van Batavia gelegen gemeente Meester Cornelis in Nederlands Indië geboren, waar zijn ouders als provisor in een apotheek werkten. Zijn vader overleed jong en na het doorlopen van de HBS vertrok Wijnand in 1935 met zijn twee broers naar Nederland. Daar volgde hij de tekenopleiding aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Hij vond een baan als tekenleraar aan de Dalton HBS, maar het lesgeven lag hem niet. Het viel echter niet mee om als zelfstandig kunstenaar aan het werk te komen. Door zijn slechte levensomstandigheden en in zijn naïviteit liet hij zich meeslepen in de NSB-beweging en in 1941 gaf Wijnand zich op voor het Vrijwilligerslegioen Nederland als fronttekenaar. Klerk maakte als “P.K. – teekenaar” honderden schetsen aan het front en herhaaldelijk kwam zijn werk in de pers terecht. In “Kriegsberichter” van Gerard Groeneveld wordt een hoofdstuk gewijd aan het leven van Wijnand Klerk.

Georges Blond, Invasie 6 juni 1944, West Friesland, Ned. bew. M. Mok, omslag F. Wijnand
Georges Blond, Onoverwonnen! De Odyssee van de “Enterprise” , West Friesland, Ned. bew. M. Mok, omslag F. Wijnand

Fronttekenaars vormden een aparte categorie oorlogscorrespondenten. In totaal waren er bij de PK van Wehrmacht, Luftwaffe, Marine en Waffen-SS ongeveer zestig tekenaars actief. Onder de achttien tekenaars van de SS-Propagandakompanie bevonden zich twee Nederlanders, Wijnand Klerk en Wilhelm Zwagers, twee Noren en een Vlaming. In 1943 was er van het werk van de SS-PK-tekenaars een overzichtstentoonstelling gemaakt, die in verschillende Duitse steden te zien was. Van de tekeningen maakte de Berlijnse centrale reproducties, waarna ze aan de censuur werden toevertrouwd. Van daaruit gingen de prenten naar de pers. De onderwerpen van de tekenaars van de SS-PK waren eigenlijk dezelfde als die van de fotografen en toonden voornamelijk acties aan het front. Een extra element bij de tekenaars was dat zij meer konden stileren en de actie zelf in scene konden zetten om zo direct emoties bij de toeschouwer te manipuleren.
Bron: Schakel tussen front en vaderland. De Volkskrant, Sporen, 23 februari 1998 (pagina 6) Gerard Groeneveld.

Van de teruggekomen oorlogsverslaggevers bleef Wijnand als een van de weinigen kiezen voor zijn oorspronkelijke vak tekenaar. Voortaan echter wel onder pseudoniem F. Wijnand. Pas eind jaren vijftig verschijnt een aantal boeken met tekeningen van W. Klerk. Vanaf 1950 tot en met 1962 tekende Wijnand in de Winterboeken van de Geïllustreerde Pers. Velen van u zullen bij het zien van zijn tekeningen en raadselboeken zijn stijl herkennen.
Wijnand Klerk was als reclametekenaar lid van het Genootschap voor Reclame. Hij overleed op 6 april 1977 in zijn woonplaats Nieuw-Loosdrecht.

=====================================================

Uit: Academisch proefschrift door Francisca Rosa Elisabeth Kuyvenhoven 28 november 2007

De Staat koopt kunst De geschiedenis van de collectie 20ste-eeuwse kunst van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voorgangers (1932-1992)

2.4.7 Oorlogsthema’s

Voorstellingen die de heroïek van de oorlog afbeelden ontbreken vrijwel geheel in de rijkscollectie. Dat in Nederland weinig kunst werd geproduceerd met dit motief werd wel opgemerkt, onder anderen door de jeugdige zee- en wolkenschilder Eduard Rijff: ‘Als onderwerp nemen oorlogshandelingen overigens bij de Nederlandsche kunstenaars van tegenwoordig geen groote plaats in. Verbeeldingen over gebeurtenissen van den huidigen oorlog heb ik nog vrijwel nergens ontmoet, zelfs niet eens van de verwoestingen door Engelsche en Amerikaansche vliegers aangericht in zoovele Nederlansche steden.’ 146 Hij wees op het werk van Wijnand Klerk wiens tekening van een gehelmde Duitse soldatenkop op de omslag van het julinummer uit 1943 van De Schouw stond. Klerk was lid van de Propaganda Kompagnie van het SS-vrijwilligerslegioen, een in juli 1941 opgericht onderdeel van de Nederlandse Waffen SS. Hij had diverse tekeningen aan het front vervaardigd en Rijff hoopte dat er eens een tentoonstelling van zijn werk zou worden georganiseerd, wat waarschijnlijk nooit is gebeurd. 147 Het DVK kocht in 1943 wel zijn tekening Granaattrechter, een met water volgelopen krater waarin een plant met witte bloemen groeide. 148 Uitgerekend dit werk was geen weergave van oorlogshandelingen, Klerks specialiteit waar Rijff zo van opgaf.

De Schouw juli 1943/Granaattrechter 1943 krijt op papier 37 x 48 cm.

Andere aankopen beeldden veel duidelijker een heroïsche oorlogssymboliek uit. De eerste was De engel der wrake van Henri van de Velde dat Gerdes in 1942 kocht. 149 Het toont een engel op die een weegschaal vasthoudt waarop een banderol ligt met de tekst ‘O ijdel en verwaten Londen / gewogen en te licht bevonden’. Op de achtergrond staat het brandende Londen met de nog niet door het vuur aangetaste Sint Paul. Het schilderij verwijst naar de toekomst van Engeland als het zich zou blijven verzetten: het zou in vlammen opgaan voordat het werd veroverd. Van de Velde maakte meer werk waarin het nationaalsocialisme en de oorlog werden verheerlijkt, zoals De Held , Amazonenslag en De nieuwe mens op weg naar de nationaal-socialistische wereldorde.

Aquarel 1946

Olieverf op paneel 1947

=====================================================

Red Band’s Stophoest
In de jaren na de oorlog ging de Red Bandfabriek in Roosendaal reclamecampagnes houden voor o.a. het merk Stophoest. Zo liepen in Utrecht politieagenten rond en wie als eerste een Stophoestje kwam aanreiken kreeg een zilveren rijksdaalder. De politieagent op de rollen Stophoest was het produkt van F. Wijnand.
In de jaren zestig werd gestart met animaties voor de televisie. Voor de Red Bandprodukten Stophoest, Topdrop en Topmint ontwikkelde reclamebureau Noordervliet & Winninghoff verschillende korte, getekende commercials met een mannetje dat als Red Bandmascotte optrad en in allerlei situaties mensen uit de brand hielp door met een katapult een rol Stophoest, Topdrop of Topmint op ze af te schieten. De Red Bandrollen zouden typische impulsaankopen zijn. Dat vroeg om een pretentieloze sfeer, om korte produktkwalificaties, om een aangepaste techniek.

Klimopreeks
In de jaren vijftig illustreerde Wijnand een zestigtal jeugdboeken voor uitgeverij “West-Friesland” in Hoorn, waaronder de “Klimop-reeks”. Dit was een serie historische boeken met levensbeschrijvingen over de groten der geest, zoals Eisenhower, Livingstone, Washington en Marconi. De reeks werd grotendeels geschreven door Pieter Kaas en zijn echtgenote Marie Kuijpers.

Pieter/Piet Kaas (Amsterdam 14 november 1915 – Den Haag 12 juni 1996) was een Nederlands onderwijzer en malacoloog. Hij schreef in 1942 samen met A.N.Ch.Ten Broek het werk Nederlandse Zeemollusken . Dit boek is jarenlang het belangrijkste populair-wetenschappelijk boek over mariene schelpen in Nederland geweest. Kaas was tevens verslaggever bij Het Volk te Rotterdam en radiojournalist.

Marie Kuijpers (1915 – 2005) schreef jeugdboeken onder haar eigen naam Miep Kuijpers. Tussen 1950 en 1965 werd een 15-tal van haar boeken door Hans Borrebach van tekeningen voorzien.

Samen met echtgenoot Pieter schreef Marie Kuijpers onder de pseudoniemen Hendrik J. de Water, B. Graafland, Cor Versteegh en Piet van As een aantal jongensboeken. Van Piet van As is ook het jeugdboek “Van Texel begon de Victorie”. Dit boek speelt op Texel en gaat over de opstand van het Georgische Bataljon tijdens de Tweede Wereldoorlog. Stofomslag en illustraties zijn van F. Wijnand.

Piet van As, Van Texel begon de Victorie/uitgeversmaatschappij West Friesland, Hoorn/ 1952

Andere auteurs in de Klimopreeks waren Johanna Harteveld en K. Houtman. Mogelijk betreft dit ook het echtpaar Kaas-Kuijpers? De illustraties werden verzorgd door F. Wijnand, soms in combinatie met Reint de Jonge (1931 – 1993) en later met Wouter Lap (1932).

		Klimopreeks Uitgeverij Westfriesland Hoorn
Nr.	Schrijver	Titel	Illustrator	Jaar
01	K. Houtman	Ford, zijn leven en werken	F. Wijnand	1950
02	H.J. de Water	Edison, zijn leven en loopbaan	RdJ+FW	1951
03	K. Houtman	Eisenhower, zijn leven en werken	F. Wijnand	1951
04	B. Graafland	Abe Lincoln, van pionier tot president	RdJ+FW	1951
05	B. Graafland	Fokker, zijn leven en carriere	F. Wijnand	1951
06	H.J. de Water	Amundsen, een leven in het poolijs	F. Wijnand	1951
07	H.J. de Water	Franklin Delano Roosevelt	F. Wijnand	1952
08	C. Versteegh	Marie Curie, de ontdekking van het radium	F. Wijnand	1952
09	B. Graafland	Livingstone dwars door Afrika	RdJ + FW	1952
10	J. Harteveld	Jeanne d’Arc, de maagd van Orleans	F. Wijnand	1953
11	B. Graafland	Louis Pasteur, overwinnaar der microben	F. Wijnand	1954
12	B. Graafland	Rembrandt, meester der meesters	F. Wijnand	1954
13	K. Houtman	Gebr. Wright, van vogelmens tot vlieger	F. Wijnand	1954
14	B. Graafland	Schweitzer, eerbied voor het leven	F. Wijnand	1954
15	C. Versteegh	Nansen, poolvorser en diplomaat	F. Wijnand	1954
16	J. Harteveld	Florence Nightingale, de dame met de lamp	F. Wijnand	1954
17	C. Versteegh	Churchill, van journalist tot staatsman	F. Wijnand	1955
18	B. Graafland	Marconi, draadloze telegrafie	F. Wijnand	1955
19	H.J. de Water	Columbus, de ontdekker van Amerika	F. Wijnand	1955
20	C. Versteegh	Stephenson, de geschiedenis van de locomotief	F. Wijnand	1957
21	H.J. de Water	Jan Pietersz. Coen	F. Wijnand	1957
22	Geoffrey Bond	Baden-Powell	K. Brookes	1957
23	H.J. de Water	Robert Scott, het epos van de Zuidpool	F. Wijnand	1957
24	B. Graafland	Alfred Nobel, springstoffen voor de vrede	RdJ+FW	1957
25	C. Versteeg	B.Franklin, wegbereider Am. onafhankelijkh.	F. Wijnand	1957
26	K. Houtman	Robert Koch, de wereld van het kleine	F. Wijnand	1958
27	C. Versteegh	Lely, land uit water	F. Wijnand	1958
28	H.J. de Water	Napoleon Bonaparte, de kleine korporaal	F. Wijnand	1958
29	J. Harteveld	Helen Keller, uit de duisternis naar het licht	F. Wijnand	1959
30	K. Houtman	Washington, Amerika’s vader des Vaderlands	F. Wijnand	1959
31	K. Houtman	Albert Einstein, relativiteit	FW+WLap	1960
32	C. Versteegh	Michiel de Ruyter, de vuist des vaderlands	FW+WLap	1960
33	K. Houtman	Vincent van Gogh, lijdensweg v.e. kunstenaar	FW+WLap	1961
34	H.J. de Water	Henry Stanley, het verhaal van Boela Matari	FW+WLap	1961
35	K. Houtman	James Watt, uitvinding van destoommachine	FW+WLap	1960
36	B. Graafland	Graham Bell, de uitvinding van de telefoon	FW+WLap	1961
37	B. Graafland	Rubens, schilder van de vreugde	FW+WLap	1964

Weekblad De Spiegel
Wijnand illustreerde vanaf 1949 tot en met 1959 ook korte verhalen in het weekblad De Spiegel.

De Spiegel nr. 10, 4 december 1954/ nr. 45, 6 augustus 1955/ nr. 13, 24 december 1954

De Spiegel nr. 10, 4 dec. 1954: Jane gaat op Kalkoenenjacht door M.Doekes-De Wilde De Spiegel nr. 39, 25 juni 1955: Jannes en het zout door J.W. Ooms

De Spiegel nr 27, 31 maart 1956: Ora pro nobis, verhaal in de passietijd door Gé Verhoog

Simon Black
Eind jaren vijftig (1957 en 1958) werden door Uitgeverij Westfriesland in Hoorn vier boeken van de Australische schrijver Ivan Southall over Simon Black uitgegeven. In het Nederlands bewerkt door Johan de Vries met omslagen en tekeningen van W. Klerk.

De avonturen van Stuurman Vrijmoed
Ook eind jaren vijftig verschijnt bij uitgeverij Westfriesland in Hoorn de driedelige serie “De avonturen van stuurman Vrijmoed” van Otto Kindler. In het Nederlands bewerkt door Maaike Breespoel en Johan de Vries. Het omslag van de eerste twee delen is getekend door F. Wijnand, het derde deel door Wouter P. Lap.

Knor-Piep-Boem Kleuterplaat met dierengeluiden en tellen van 1-10. Vanderhout & Co – RC 185 begin jaren ’70, illustratie Wijnand Klerk